КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМЫ

2011-жылдын 28-июну № 59

"Манас" эпосу жөнүндө

Ушул Мыйзам кыргыз элинин кайталангыс руханий мурасы - "Манас" эпосунун үчилтигин ("Манас", "Семетей", "Сейтек" эпостору) сактоого, өнүктүрүүгө жана даңазалоого байланышкан маселелерди жөнгө салат.

1-берене. "Манас" эпосунун үчилтиги

1. "Манас" эпосунун үчилтиги айтылуу баатыр Айкөл Манастын, анын уулу Семетейдин жана небереси Сейтектин кыргыз жерин бөтөн жердик баскынчылардан коргоо, элди жалпы биримдикке бириктирүү, кыргыз элинин эркиндигин жана көз карандысыздыгын, анын руханий, адеп-ахлактык, маданий, улуттук жана башка жалпы адамзаттык баалуулуктарын сактоо үчүн жасаган эрдиктери жөнүндө баяндайт.
2. "Манас" эпосунун үчилтиги дүйнөлүк маданияттын бермети, бардык этностордун жана улуттар аралык ынтымактын толеранттуулук идеяларын бекемдеген, кыргыздардын тарыхын, философиясын, дүйнөтаанымын жана руханий маданиятын камтыган, атуулдукту, достукту, руханий эркиндикти даңазалаган жана кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн калыптанышына жана чыңдалышына жаратмандык ролду ойногон кыргыз элинин кайталангыс эпикалык мурасы болуп саналат.
3. "Манас" эпосунун үчилтиги кыргыз элинин жана Кыргыз Республикасынын интеллектуалдык мурасы болуп саналат.
4. "Манас" эпосунун үчилтигинин муундан муунга өтүшү жана өнүгүшү айтуучулар - манасчылар аркылуу жүзөгө ашырылат.

2-берене. Ушул Мыйзамдын максаттары жана милдеттери

Ушул Мыйзамдын максаты "Манас" эпосунун үчилтигин сактоо, өнүктүрүү, даңазалоо, мамлекеттик коргоо жана калкалоо чөйрөсүндөгү коомдук мамилелерди жөнгө салуу болуп саналат, алар төмөнкүлөрдөн турат:
- Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык, "Манас" эпосунун үчилтигин сактоо, өнүктүрүү, даңазалоо, коргоо жана калкалоо боюнча чараларды жана атайын жоболорду аныктоо;
- "Манас" эпосунун үчилтигин коргоо жана колдонуу чөйрөсүндөгү мамлекеттик органдардын, жеке жана юридикалык жактардын коом алдындагы укуктарын жана милдеттерин жол-жоболоштуруу;
- "Манас" эпосунун үчилтигинин укуктук статусун бекемдөө;
- "Манас" эпосунун үчилтигин кеңири пропагандалоо үчүн идеялык-тарбиялык жана тарыхый-маданий чараларды кабыл алуу.

3-берене. "Манас" эпосунун үчилтиги жөнүндө мыйзамдар

"Манас" эпосунун үчилтиги жөнүндө мыйзамдар Кыргыз Республикасынын Конституциясына, ушул Мыйзамга, Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актыларына жана Кыргыз Республикасы катышуучу болуп эсептелген, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге негизденет.

4-берене. "Манас" эпосунун үчилтигин сактоо, өнүктүрүү, даңазалоо, коргоо жана калкалоо жаатында мамлекеттик иштер

1. Мамлекет Кыргызстандын калкынын кеңири катмарынын арасында "Манас" эпосунун үчилтигин ар тараптан окутуп үйрөтүү үчүн шарттарды түзөт.
2. Мамлекет төмөндөгү чараларды кабыл алат:
- манасчылардын чыгармачылыгын, аткаруу чеберчилигин өнүктүрүү жана мамлекеттик колдоо боюнча;
- "Манас" эпосунун үчилтигине илимий изилдөөнү уюштуруу боюнча;
- Кыргыз Республикасынын билим берүү уюмдарында жана чет өлкөлөрдөгү кыргыз диаспораларында "Манас" эпосунун үчилтигин окутуп үйрөтүү боюнча;
- "Манас" эпосунун үчилтигинин тексттерин жана анын ар түрдүү калган бардык бөлүктөрүн жок кылуудан, бурмалоодон, өзгөртүүлөрдү киргизүүдөн, тарыхый контексттен алып салуудан коргоону камсыз кылуу боюнча;
- "Манас" эпосунун үчилтигин жана анын башка бөлүктөрүнүн негизги булактары катары мурда белгисиз тексттерди, кол жазмаларды камтыган жаңы документтерди, археологиялык табылгаларды жана "Манас" эпосунун үчилтиги менен байланышкан тарыхый маалыматтарды табуу жана эсепке алуу боюнча;
- "Манас" эпосунун училтиги менен байланышкан эстеликтерди, музей экспонаттарын жана башка баалуулуктарды сактоо боюнча;
- алардын сакталышын камсыз кылган ченемдерге ылайык, "Манас" эпосунун училтигинин тексттерин, кол жазмаларын жана башка анын бөлүктөрүн сактоо боюнча;
- башка мамлекеттердин аймагында жайгашкан, Кыргыз Республикасынын менчиги болуп саналган, "Манас" эпосунун үчилтиги менен байланышкан объекттерди коргоо жана сактоо боюнча, ошондой эле республиканын чегинен тышкаркы жерлерде жайгашкан, "Манас" эпосунун үчилтиги менен байланышкан үчилтиктин тексттерин, кол жазмаларын жана башка маданий баалуулуктарды табуу, эсепке алууну уюштуруу, сактоо жана Кыргыз Республикасына кайтаруу боюнча.

3. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү Манас идеяларын алдыга жигердүү жылдыруучу коомчулукту тартуу менен Программа иштеп чыгат, иш-чаралардын планын жыл сайын бекитет, анын каржыланышын камсыз кылат, ошондой эле өлкөнүн ичинде жана андан тышкаркы жерлерде "Манас" эпосунун үчилтиги жана анын башка бөлүктөрү жөнүндөгү маалыматтарды басып чыгаруу, которуу, жайылтуу боюнча чараларды кабыл алат.

5-берене. Укуктук жобо

1. Кыргыз Республикасынын жарандары, ошондой эле Кыргыз Республикасынын аймагында жүргөн адамдар "Манас" эпосунун үчилтигине Кыргыз Республикасынын элинин өзгөчө сыймыгы катары мамиле жасоого милдеттүү.
"Манас" эпосунун үчилтигине сый мамиле жасоо - Кыргыз Республикасынын ар бир жаранынын атуулдук парзы.
2. Мамлекеттик, муниципалдык, жеке менчик жана менчиктин башка түрлөрүндөгү объектилердин жана алар тарабынан чыгарылган продукциялардын аталыштарына "Манас" терминин колдонуу Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан белгиленген тартипте уруксат берилет.

6-берене. "Манас" эпосунун үчилтигин сактоо, өнүктүрүү, даңазалоо тармагындагы эл аралык кызматташтык

Кыргыз Республикасы тиешелүү мамлекеттик органдардын атынан төмөнкүлөрдү:
- чет өлкөлөрдө "Манас" эпосунун үчилтигин изилдөө, жайылтуу жана даңазалоо тармагында эл аралык кызматташтыкты жүзөгө ашырат;
- дүйнө элдеринин оозеки поэтикалык мурастарынын шедеврлерин сактоо жана коргоо боюнча эл аралык уюмдардын программаларына катышат;
- республиканын чегинен тышкары жакка мыйзамсыз чыгарылып кеткен "Манас" эпосунун үчилтигинин объектилерин кайтаруу боюнча чараларды эл аралык келишимдерге ылайык кабыл алат.

7-берене. Ушул Мыйзамдын күчүнө кирүү тартиби

1. Ушул Мыйзам расмий жарыяланган күндөн тартып күчүнө кирет.
2. Ушул Мыйзамдын 4-беренесинин 3-бөлүгү 2012-жылдын 1-январынан тартып күчүнө кирет.
3. Ушул Мыйзамдын 6-беренесинин ченемдери ушул Мыйзам күчүнө киргенге чейин келип чыккан мамилелерге жайылтылбайт.

Кыргыз Республикасынын
Президенти Р. Отунбаева


ЗАКОН КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ

от 28 июня 2011 года № 59

Об эпосе "Манас"

Настоящий Закон регулирует вопросы, связанные с сохранением, развитием и популяризацией трилогии эпоса "Манас" (эпосы "Манас", "Семетей", "Сейтек"), - уникального духовного наследия кыргызского народа.

Статья 1. Трилогия эпоса "Манас"

1. Трилогия эпоса "Манас" повествует о подвигах легендарного баатыра Манаса Великодушного, его сына Семетея и внука Сейтека, совершенных во имя защиты кыргызской земли от иноземных захватчиков, объединения народа в единое целое, сохранения свободы и независимости кыргызского народа, его духовных, нравственных, культурных, национальных и иных общечеловеческих ценностей.
2. Трилогия эпоса "Манас" является жемчужиной мировой культуры, уникальным эпическим наследием кыргызского народа, утверждающим идеи толерантности всех этносов и межнационального согласия, охватывающим историю, философию, мировоззрение и духовную культуру кыргызов, воспевающим патриотизм, дружбу, свободу духа и сыгравшим созидательную роль в становлении и укреплении кыргызской государственности.
3. Трилогия эпоса "Манас" является интеллектуальным наследием кыргызского народа и Кыргызской Республики.
4. Преемственность и развитие трилогии эпоса "Манас" осуществляются через сказителей - манасчы.

Статья 2. Цели и задачи настоящего Закона

Целью настоящего Закона является регулирование общественных отношений в сфере сохранения, развития, популяризации, государственной защиты и охраны трилогии эпоса "Манас", которое включает:
- определение мер и специальных положений по сохранению, развитию, популяризации, защите и охране трилогии эпоса "Манас" в соответствии с законодательством Кыргызской Республики;
- регламентацию прав и обязанностей государственных органов, физических и юридических лиц перед обществом в сфере охраны и использования трилогии эпоса "Манас";
- закрепление правового статуса трилогии эпоса "Манас";
- принятие мер идейно-воспитательного и историко-культурного характера для широкой пропаганды трилогии эпоса "Манас".

Статья 3. Законодательство о трилогии эпоса "Манас"

Законодательство о трилогии эпоса "Манас" основывается на Конституции Кыргызской Республики, настоящем Законе, иных нормативных правовых актах Кыргызской Республики и вступивших в установленном законом порядке в силу международных договорах, участницей которых является Кыргызская Республика.

Статья 4. Государственная деятельность в области сохранения, развития, популяризации, защиты и охраны трилогии эпоса "Манас"

1. Государство создает условия для всестороннего изучения трилогии эпоса "Манас" среди широких слоев населения Кыргызстана.
2. Государство принимает меры:
- по развитию творчества, исполнительского мастерства и государственной поддержке манасчы;
- по организации научного исследования трилогии эпоса "Манас";
- по изучению трилогии эпоса "Манас" в образовательных организациях Кыргызской Республики и в кыргызских диаспорах за рубежом;
- по обеспечению защиты текстов трилогии эпоса "Манас" и всех остальных его частей в различных видах от уничтожения, искажения, внесения изменений, изъятия из исторического контекста;
- по выявлению и учету новых документов, содержащих ранее неизвестные тексты, рукописи как основных источников трилогии эпоса "Манас" и других его частей, археологических находок и исторических свидетельств, связанных с трилогией эпоса "Манас";
- по сохранению памятников, музейных экспонатов и других ценностей, связанных с трилогией эпоса "Манас";
- по сохранению текстов, рукописей трилогии эпоса "Манас" и других его частей в соответствии с нормами, обеспечивающими их сохранность;
- по защите и сохранению объектов, связанных с трилогией эпоса "Манас", являющихся собственностью Кыргызской Республики, расположенных на территории других государств, а также по выявлению, организации учета, сохранению и возвращению в Кыргызскую Республику текстов, рукописей трилогии и других культурных ценностей, связанных с трилогией эпоса "Манас", находящихся за пределами республики.

3. Правительство Кыргызской Республики разрабатывает Программу с привлечением общественности, активно продвигающей идеи Манаса, ежегодно утверждает план мероприятий, обеспечивает его финансирование, а также принимает меры по изданию, переводу, распространению информации о трилогии эпоса "Манас" и других его частях внутри страны и за ее пределами.

Статья 5. Правовое положение

1. Граждане Кыргызской Республики, а также лица, находящиеся на территории Кыргызской Республики, обязаны относиться к трилогии эпоса "Манас" как к предмету особой гордости народа Кыргызской Республики.
Проявление уважения к трилогии эпоса "Манас" - патриотический долг каждого гражданина Кыргызской Республики.
2. Использование термина "Манас" в наименованиях объектов, находящихся в государственной, муниципальной, частной и иных формах собственности, и выпускаемой ими продукции разрешается в порядке, установленном Правительством Кыргызской Республики.

Статья 6. Международное сотрудничество в области сохранения, развития и популяризации трилогии эпоса "Манас"

Кыргызская Республика в лице соответствующих государственных органов:
- осуществляет международное сотрудничество в области исследования, распространения и популяризации трилогии эпоса "Манас" за рубежом;
- участвует в программах международных организаций по вопросам сохранения и защиты шедевров устного поэтического наследия народов мира;
- принимает меры по возвращению незаконно вывезенных за пределы республики объектов трилогии эпоса "Манас" в соответствии с международными договорами.

Статья 7. Порядок вступления в силу настоящего Закона

1. Настоящий Закон вступает в силу со дня официального опубликования.
2. Часть 3 статьи 4 настоящего Закона вступает в силу с 1 января 2012 года.
3. Нормы статьи 6 настоящего Закона не распространяются на отношения, возникшие до вступления в силу настоящего Закона.

Президент
Кыргызской Республики
Р. Отунбаева

"Манас" эпосу кыргыз тилинде тилинде

Эпос "Манас" на русском языке